Udzielanie pierwszej pomocy kojarzy się z działaniem w dobrej wierze i ratowaniem życia. W praktyce pojawia się jednak pytanie:
czy osoba udzielająca pomocy – w tym ratownik – może ponosić odpowiedzialność karną za swoje działania?
Obowiązek udzielenia pomocy – co mówi prawo?
Zgodnie z art. 162 Kodeksu karnego, każdy, kto nie udziela pomocy osobie znajdującej się w stanie bezpośredniego zagrożenia życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega odpowiedzialności karnej.
Oznacza to, że:
- obowiązek udzielenia pomocy dotyczy każdego,
- odpowiedzialność powstaje przy zaniechaniu,
- nie ma obowiązku narażania własnego życia.
W przypadku ratowników zawodowych zakres odpowiedzialności może być szerszy – wynika on również z przepisów szczególnych i standardów zawodowych.
Czy za błędnie udzieloną pomoc grozi odpowiedzialność karna?
Kluczowe znaczenie ma tutaj pojęcie działania w stanie wyższej konieczności.
Jeżeli ratownik działa w celu ratowania życia lub zdrowia, podejmując czynności adekwatne do sytuacji, prawo co do zasady chroni takie działanie.
Odpowiedzialność karna może pojawić się wyłącznie w sytuacji:
- rażącego naruszenia zasad ostrożności,
- działania sprzecznego z aktualną wiedzą i standardami,
- umyślnego wyrządzenia szkody.
Samo niepowodzenie akcji ratunkowej nie oznacza automatycznie odpowiedzialności.
A co z odpowiedzialnością cywilną?
Niezależnie od odpowiedzialności karnej możliwe jest dochodzenie roszczeń cywilnych, jeżeli doszło do szkody.
W praktyce sądy badają:
- czy działanie było zgodne z aktualną wiedzą,
- czy ratownik działał adekwatnie do sytuacji,
- czy istniał związek przyczynowy między działaniem a szkodą.
Odpowiedzialność a osoby udzielające pomocy „przypadkowo”
Osoba postronna, która podejmuje próbę udzielenia pierwszej pomocy w dobrej wierze, co do zasady objęta jest ochroną prawną.
Prawo nie wymaga perfekcji — wymaga działania adekwatnego do sytuacji i dostępnych umiejętności.
Podsumowanie
Udzielanie pierwszej pomocy nie powinno budzić lęku przed odpowiedzialnością.
Prawo chroni osoby działające w celu ratowania życia i zdrowia, o ile czynności podejmowane są zgodnie z podstawowymi zasadami ostrożności.
Warto jednak znać swoje obowiązki oraz zakres odpowiedzialności — szczególnie w przypadku ratowników zawodowych.